ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି

ରାଜକିଶୋର ପଟ୍ଟନାୟକ

ପରିଚୟ

ରାଜକିଶୋର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ରଚିତ ଉପନ୍ୟାସ 'ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି' ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏମିତି ଏକ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ପାଠକକୁ କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ଶୁଣାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଜୀବନର ଅନେକ ଅକୁହା ସତ୍ୟ ସହିତ ପରିଚିତ କରାଏ । ଲେଖକ ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ସେହି ସାହସୀ ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନର ପଥରେ କଣ୍ଟା, ଅରମା ଓ କାଦୁଅକୁ ଡରି ନାହାନ୍ତି । ଏହି ବହିଟିକୁ ସେ "ଜୀବନର ମଦିରା" ଭାବରେ ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଜଣେ ନାରୀର ରୂପାନ୍ତରଣକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।

କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ବଛରାଇ ଗାଁର ଏକ ସୁଧାର, ଲାଜକୁଳୀ ଓ ସୁକୁମାରୀ ଝିଅ 'କନକ' । ତା’ର ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ କେବଳ ଟଙ୍କା ଓ ଯୌତୁକ ଅଭାବରୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ । ଏହି ଘଟଣା ତାକୁ ସମାଜର ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟ ସହ ପରିଚିତ କରାଏ—ଯେଉଁଠି ମଣିଷର ରୂପ ବା ଗୁଣ ଅପେକ୍ଷା ଧନ ଦଉଲତକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଏ । ପରାଜୟର ଏହି ଗ୍ଳାନି ଓ ଅପମାନର ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ କନକ କିନ୍ତୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିନି । ଠିକ୍ ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ତା’ର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ।

ପୁସ୍ତକର ଶୀର୍ଷକ 'ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି' ଏକ ଗଭୀର ରୂପକକୁ ସୂଚାଏ । ସକାଳର କୁହୁଡ଼ି ଯେମିତି କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବାଟକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୟ କରିଦିଏ, କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପଡ଼ିବା ମାତ୍ରେ ସବୁକିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, କନକର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାର ଶିକାର ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେହି ଅନ୍ଧାରରୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଜଣେ ନୂତନ ମଣିଷ, ଯିଏ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଜଣେ ସ୍ଵନାମଧନ୍ୟା ଡାକ୍ତରାଣୀ 'ଶ୍ରୀମତୀ କାନନ ଦେବୀ' ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ଜଣେ ନାରୀର ସଫଳତାର କାହାଣୀ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଏକ ଯୁଦ୍ଧ-। ପାରମ୍ପରିକ ଗାଁର କଟକଣା ଓ ରକ୍ଷଣଶୀଳତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଝିଅ କେମିତି ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇପାରେ ଏବଂ ନିଜର ଯୋଗ୍ୟତା ପ୍ରମାଣ କରିପାରେ, ତାହା ଏହି ବହିର ମୂଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

'ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି' ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ନେଇ ଗଢ଼ାଯାଇଛି—ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ରକ୍ଷଣଶୀଳ ପରମ୍ପରାରେ ବନ୍ଧା ବଛରାଇ ଗାଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଆଧୁନିକତା ତଥା ସ୍ଵାଧୀନତାର ପ୍ରତୀକ କଟକ ସହର ।

ବଛରାଇ ଗାଁର ପରିବେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଓ ସଙ୍କୁଚିତ । ଏଠାରେ ଜଣେ ଝିଅର ମୂଲ୍ୟ ତା’ର ରୂପ ବା ଗୁଣରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତା’ ବାପାର ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଯୌତୁକ ଦେବାର କ୍ଷମତା ଉପରେ ମପାଯାଏ । ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟର ଉନ୍ନତିରେ ଖୁସି ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟର ଅସୁବିଧା ଓ ଦୋଷ ଖୋଜିବାରେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି । ଏହି ରକ୍ଷଣଶୀଳ ପରିବେଶରେ ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା "ଚରିତ୍ର" ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଘର କୋଣରେ ଆବଦ୍ଧ କରି ରଖାଯାଏ । ଗାଁର ଯୁବକମାନେ (ଗରିଲା ବାହିନୀ) ଏବଂ ବୟସ୍କ ମୁରବିମାନେ ଝିଅବୋହୂଙ୍କ ଚାଲିଚଳଣ ଉପରେ ସବୁବେଳେ କଡ଼ା ନଜର ଓ କଟକଣା ରଖିଥାନ୍ତି । ଗରିବ ହେବା ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧ ସଦୃଶ ଏବଂ ସମାଜର ନିଷ୍ଠୁରତାକୁ ଲୋକେ 'ବିଧିର ବିଧାନ' କହି ମୁଣ୍ଡପାତି ସହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ।

ଅନ୍ୟପଟେ, କଟକ ସହର ଏହି କାହାଣୀରେ ଏକ ମୁକ୍ତ ଆକାଶ ଏବଂ ନୂତନ ଜୀବନର ସଙ୍କେତ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି । ସହରର ବାତାବରଣ ଗାଁ ପରି ସଙ୍କୁଚିତ ନୁହେଁ । ଏଠାରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବାକୁ ବେଳ ନାହିଁ । ଏହା ମଣିଷକୁ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବରେ ବଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ । ଏହି ପରିବେଶରେ ନାରୀର ସ୍ଵାଧୀନତା, ପାରମ୍ପରିକ ବିବାହ ବନ୍ଧନର ବାହାରେ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଗଠନ ଏବଂ ସମାଜର କଟକଣାକୁ ଡେଇଁବାର ସାହସକୁ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ବଛରାଇ ଗାଁରୁ କନକ କଟକ ସହରକୁ ଆସିବା କେବଳ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଅସ୍ପଷ୍ଟ କୁହୁଡ଼ିଭରା ଜୀବନରୁ ସଫଳତାର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଏକ ବଡ଼ ଯାତ୍ରା ।

ଗାଁ ଗହଳିରେ ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା ହାଣ୍ଡିଶାଳ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ନାରୀଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ଥିବା ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଜାରି ଥିବାବେଳେ କନକର ସଂଘର୍ଷ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହୋଇଛି ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ

'ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି' ଉପନ୍ୟାସର ଚରିତ୍ରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଏବଂ ସେମାନେ ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ କରନ୍ତି । ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ କାହାଣୀକୁ ଗତିଶୀଳ କରନ୍ତି ଏବଂ କିଛି ଗୌଣ ପାତ୍ର କାହାଣୀର ପରିବେଶକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି ।

କନକ: (ଶ୍ରୀମତୀ କାନନ ଦେବୀ): ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ମୁଖ୍ୟ ନାୟିକା ହେଉଛି କନକ । ବଛରାଇ ଗାଁ’ର ଏକ ଗରିବ ପରିବାରର ଏହି ସୁକୁମାରୀ ଓ ଲାଜକୁଳୀ ଝିଅ ଜୀବନର ଅପମାନକୁ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଛି । ଯେଉଁଦିନ ଯୌତୁକ ପାଇଁ ତା’ର ବାହାଘର ପ୍ରସ୍ତାବ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରଠାରୁ ସେ ନିଜକୁ ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ ଶପଥ ନେଇଥିଲା । ଗାଁର ସଙ୍କୁଚିତ ଗଣ୍ଡି ଡେଇଁ ସେ ସହରକୁ ଆସିଛି ଏବଂ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ଶେଷରେ ଜଣେ ସ୍ଵନାମଧନ୍ୟା ଡାକ୍ତରାଣୀ କାନନ ଦେବୀ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି ।

ସୁତପା: ସୁତପା ହେଉଛି ଏହି କାହାଣୀର ଅନ୍ୟତମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚରିତ୍ର ଏବଂ କନକର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ । ସେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ, ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ନାରୀ । ସୁତପାର ଅତୀତରେ ବିଫଳ ପ୍ରେମର କାହାଣୀଟିଏ ତାକୁ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଅନୁଭୂତି ଦେଇଛି । ସେ କନକକୁ ଗାଉଁଲି ସଂସ୍କାରରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଏକ ସ୍ଵାଧୀନ ଜୀବନର ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖାଇଛି ।

ଅଭିନ୍ନ: ସୁତପାର ସ୍ଵାମୀ ଅଭିନ୍ନ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଧରଣର ଭଲ ମଣିଷ । ସେ କଟକରେ ଏକ ସରକାରୀ ଦପ୍ତରରେ କାମ କରନ୍ତି । ସେ ସୁତପାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସୁତପାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ଵାଧୀନ ଚେତନା ଆଗରେ ସେ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜକୁ ଅସହାୟ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି । ସେ ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ଵାମୀର ଅଧିକାର ଜାହିର କରିବାକୁ ଚାହିଁ ମଧ୍ୟ ସୁତପାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ଆଗରେ ହାର ମାନନ୍ତି । ସେ କନକକୁ ନିଜର ଭଉଣୀ ପରି ସ୍ନେହ କରନ୍ତି ।

କନକର ବୋଉ: କନକର ବୋଉ ସାଧାରଣ ଗାଉଁଲି ମାଆ ଓ ଝିଅର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ । ସେ ପାରମ୍ପରିକ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗାଁର ନିନ୍ଦା ଅପବାଦକୁ ଡରନ୍ତି । ସେ କନକର ପାଠପଢ଼ା ଏବଂ ସୁତପା ସହିତ ମିଶିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ଅପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ପରିସ୍ଥିତି ସହ ବୁଝାମଣା କରିଛନ୍ତି ।

ଦେବାଶିଷ: ଅଭିନ୍ନଙ୍କର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ରସିକ ବନ୍ଧୁ । ସେ କଟକରେ ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରାୟ ସବୁବେଳେ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ପରେ କନକର ଶିକ୍ଷକ ବା "ସାର୍" ସାଜନ୍ତି । ସେ ସୁତପାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ଦ୍ଵାରା ଖୁବ୍ ପ୍ରଭାବିତ ଏବଂ କାହାଣୀରେ ବୌଦ୍ଧିକ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପାତ୍ର ।

ନରହରି: ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ଅଫିସର ଜଣେ ବୟସ୍କ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞ ବନ୍ଧୁ ନରହରି ସୁତପାର ପାଠପଢ଼ା ପାଇଁ ଗୁରୁ ଦାୟିତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ସେ ଟିକିଏ ଗମ୍ଭୀର ଏବଂ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରାର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁତପାର ଯୁକ୍ତି ଆଗରେ ନିରୁତ୍ତର ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।

ସେହିପରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ରମେଶ, ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଓ ସୀମାଦ୍ରି ଇତ୍ୟାଦି ପାତ୍ରମାନେ ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ମେସ୍ ସାଙ୍ଗ । ସେମାନେ କଟକରେ ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ନୂଆ ଘରକୁ ଆସି ହସଖୁସି ଓ ଆଲୋଚନାରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସହରୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମାନସିକତା ଏବଂ ନାରୀ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।

ବଛରାଇ ଗାଁର ଗରିଲା ବାହିନୀ ଓ ମୁରବୀମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଅନାମ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ସେମାନେ ସମାଜର ରକ୍ଷଣଶୀଳତାର ପ୍ରତୀକ । ସେମାନେ ଝିଅବୋହୂଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ସବୁବେଳେ ନଜର ରଖନ୍ତି ଏବଂ ପରଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ।

ଉପରୋକ୍ତ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ବୌଦ୍ଧିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହିଁ 'ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି' ଉପନ୍ୟାସକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

'ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି' ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାରୀର ଅସାଧାରଣ ହେବାର ଏକ ସାମାଜିକ ଦସ୍ତାବିଜ । କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ବଛରାଇ ଗାଁର ଏକ ସାଧାରଣ ସକାଳରୁ । କନକ ନାମକ ଏକ ସୁକୁମାରୀ ଓ ଲାଜକୁଳୀ ଝିଅ, ଯାହାକୁ ଗାଁର ସମସ୍ତେ ଭଲ ପାଆନ୍ତି, ତା’ର ସେଦିନ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ପକ୍କା ହେବାର ଥାଏ । ବରଘର ଲୋକ ଆସନ୍ତି, କନକର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସବୁକିଛି ଓଲଟପାଲଟ ହୋଇଯାଏ । କନକର ଗରିବ ବାପା ବରଘରର ଯୌତୁକ ଦାବି ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ କେବଳ ଟଙ୍କା ଅଭାବରୁ ବରଘର ଲୋକ "ଦରକାର ନାହିଁ" କହି ସେଠାରୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।

ଏହି ଘଟଣା କନକ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ ଥିଲା । ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସମାଜରେ ଜଣେ ଝିଅର ମୂଲ୍ୟ ତା’ର "ଚରିତ୍ର" ବା "ଗୁଣ"ରେ ନାହିଁ, ବରଂ ତା’ର ବାପାର ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଅଛି । ସେଦିନ ରାତିରେ କନକ ଅନ୍ଧାରରେ ବସି ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦେ ଏବଂ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସେ ଯେଉଁ ଚରିତ୍ରକୁ ଅତି ଯତ୍ନରେ ସାଇତି ରଖିଥିଲା, ସମାଜ ଆଗରେ ତା’ର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ । ଏହି ଅପମାନରୁ ହିଁ ତା’ ଜୀବନର କୁହୁଡ଼ି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ତାକୁ ବାଟ ଦିଶେ ନାହିଁ ।

କନକ ଯେତେବେଳେ ହତାଶାରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥାଏ, ସେତିକିବେଳେ ତା’ ଜୀବନକୁ ଆସେ ସୁତପା । ସୁତପା ହେଉଛି ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବଛରାଇ ଗାଁର ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ତଥା ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ବୋହୂ । ସେ କନକକୁ ଘର କୋଣରୁ ଟାଣି ଆଣି ତା’ ମନରେ ସାହସ ଭରେ । ସୁତପା କନକକୁ ବୁଝାଏ ଯେ "ଚରିତ୍ର" କେବଳ ଘର କୋଣରେ ବସି ରହିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଛିଡ଼ା ହେବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସମ୍ମାନ ।

ସୁତପା କନକ ପାଖରେ ନିଜ ଜୀବନର ରହସ୍ୟ ଖୋଲେ । ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯେ ସେ ମଧ୍ୟ ଜଣକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲା ଏବଂ ପରେ ପ୍ରତାରିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେ ହାରି ନଯାଇ ସମାଜ ସହ ଲଢ଼ିବା ଶିଖିଛି । ସୁତପା କନକକୁ ପୁଣି ଥରେ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ଏବଂ ଗାଁର ଏହି ସଙ୍କୁଚିତ ପରିବେଶରୁ ବାହାରି ସହରକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଏ । କନକର ବୋଉ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କନକର ଜିଦ୍ ଆଗରେ ସେ ହାର ମାନନ୍ତି ।

କନକର ପାଠପଢ଼ା ଏବଂ ସୁତପା ସହ ବନ୍ଧୁତା ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ଖରାପ ଲାଗେ । ଗାଁର ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଲୋକେ ସୁତପାକୁ "କଳଙ୍କିନୀ" ଏବଂ କନକକୁ "ବାଟହୁଡ଼ା" ବୋଲି କୁହନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସୁତପା ଏସବୁକୁ ଖାତିର ନକରି ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ସହ ସହରକୁ ଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ ଏବଂ ନିଜ ସହ କନକକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଏ । ବଛରାଇ ଗାଁ ଛାଡ଼ିବା କନକ ପାଇଁ କୁହୁଡ଼ିଘେରା ଜୀବନରୁ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା ।

କଟକରେ ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ସହ ଏକ ଛୋଟ ଭଡ଼ା ଘରେ ରହି ସୁତପା କନକର ପାଠପଢ଼ା ଆରମ୍ଭ କରେ । ସେଠାକୁ ଅଭିନ୍ନଙ୍କ ଅଫିସ୍ ବନ୍ଧୁମାନେ ଯଥା—ଦେବାଶିଷ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ନରହରି, ରମେଶ ଆଦି ଆସନ୍ତି । ସୁତପା ନିଜର ଚତୁର ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ କନକର ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରେ । ଏହି ସମୟରେ ଉପନ୍ୟାସରେ ଅନେକ ଦାର୍ଶନିକ ଆଲୋଚନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ-। ସୁତପା ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତି କରେ ଯେ ନାରୀ କେବଳ ହାଣ୍ଡିଶାଳ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିବାର ଅଧିକାର ରଖେ ।

ସୁତପା ଜାଣିଥିଲା ଯେ ପୁରୁଷ ଶାସିତ ସମାଜରେ ନାରୀକୁ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ହେଲେ ନିଜର ଚତୁରତା ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ସେ କନକକୁ ଶିଖାଏ କେମିତି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରଖିହୁଏ । ସୁତପାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବାଶିଷ ଓ ନରହରି ପରି ଲୋକମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କନକକୁ ପଢ଼ାଇବାରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି । କନକ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହ୍ୟ ଜଗତକୁ ଚିହ୍ନେ ଏବଂ ତା’ର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗେ ।

କାହାଣୀରେ କନକର ରୂପାନ୍ତର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ଦିନେ ଯୌତୁକ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷିତ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ଝିଅ ଆଜି ପାଠପଢ଼ା ଏବଂ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଗଢ଼ୁଛି । ସୁତପାର ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ କନକ ନିଜ ଜୀବନର ସକାଳ କୁହୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ଉଦ୍‍ଭାସିତ ହୁଏ । କଥାବସ୍ତୁରେ ସୂଚନା ମିଳେ ଯେ କନକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଣେ ସ୍ୱନାମଧନ୍ୟା ଡାକ୍ତରାଣୀ 'ଶ୍ରୀମତୀ କାନନ ଦେବୀ' ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି ।

ସମାଜର ଅପମାନକୁ ଯଦି ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ, ତେବେ କୌଣସି ବାଧା ମଣିଷକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଉପନ୍ୟାସରେ ବାର୍ତ୍ତା ରହିଛି । ସୁତପା ପରି ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ମିଳିଲେ ଜୀବନର ମୋଡ଼ ବଦଳିଯାଇପାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଯାତ୍ରା ସଫଳ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି । ଜଣେ ନାରୀର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ସଫଳତାକୁ ନେଇ ଉପନ୍ୟାସଟି ଶେଷ ହୋଇଛି ।

ଉପସଂହାର

ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦୋଷ ନଦେଇ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ନିଜେ ଲେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମଣିଷ ପ୍ରକୃତରେ ସଫଳ । ସଂସାର ବହୁତ ନିର୍ମମ, କିନ୍ତୁ ଆମର ସାହସ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଆଗରେ ଏହି ନିର୍ମମତା ମଧ୍ୟ ହାରମାନେ । ସୁତପା ପରି ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଜୀବନରେ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ବି ଆଲୋକର ବାଟ ମିଳିଯାଏ ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ଆବେଗ, ଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରେରଣାର ଏକ ନିଆରା ଅନୁଭୂତି ପ୍ରଦାନ କରେ । କନକରୁ ଡା. କାନନ ଦେବୀକୁ ରୂପାନ୍ତରଣକୁ ଉପଜିବ୍ୟ କରି ଲିଖିତ (ସକାଳ କୁହୁଡ଼ି) ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଉପନ୍ୟାସ ।